Yöneticinize Not Verseydiniz, Kaç Alırdı?

İyi/kötü  yönetici/lider/patron  başlıklarını taşıyan çok sayıda yazı okudum. Bunlardan bazılarının linklerini en altta veriyorum. Aşağıda ise çeşitli yazılarda tanımlanan iyi ve kötü özellikleri alıp üzerine kendi görüşlerimi de ekleyerek; bir yöneticiye not verme anketi hazırladım.

Ankette 20 başlık altında, konu başlığını açıklayan cümleler yazdım. Her cümleyi tek tek değerlendirmek yerine, değerlendireceğiniz kişiye her başlık için 0 ile 5 arasında puan verin. Daha sonra verdiğiniz puanları toplayarak; yöneticinizin notunu hesaplayın.

Söz vermek
Yöneticim, bana bir söz verdiğinde tutar. Tutamaz ise mutlaka geri dönüp, niçin sözünü tutamadığını açıklar.

Çalışma ortamı
Yöneticim, birlikte çalıştığımız ekibin görüşünü dinlemeye özen gösterir. Kendimizi özgürce ifade ederiz. Düzenli toplantılarımız vardır.

İletişim
Yöneticim, benimle düzenli, anlamlı ve sürekli olarak iletişim halindedir. İhtiyaç duyduğumda kendisine ulaşabilir ve görüşünü alabilirim.

Gelişme
Yöneticim, benim gelişmem için destek olur. Bazen bana bir şeyler öğretmek için çok çaba harcadığını düşünürüm.

Bilgi seviyesi

Yöneticim, oturduğu pozisyonun gerektirdiği teknik ve yönetsel bilgi ve becerilere sahiptir. Diğer bölümün yöneticisine kıyasla, çok bilgili olduğunu söyleyebilirim.

Takdir
Ekstra bir çaba gösterdiğimde veya beklenenden daha kısa sürede bir işi tamamladığımda mutlaka teşekkür eder.

Risk öngörüsü
Yöneticim, öngörülmeyen riskleri fark eder ve önlem alır. Bazen yapmam gerekli bir işi üstlenir ve benim açımdan olası riskleri minimize eder.

Anlayışlılık
Hatalı bir iş yapıldığında, anlayışlıdır. Hemen yargılamak yerine konudan ders almamı ve tekrar aynı hataya düşmememi önemser. Hatalı olduğumda, konuşmaları suçlayıcı değildir.

Örnek olmak
Yöneticim korku veya baskı ile yönetmez. Yapmamı istediği şeyleri bana davranışları ile gösterir ve örnek olur.

Özel yaşam
Yöneticim, özel yaşantıma ve tatil günlerime dikkat eder. Mesai saatleri dışında çalışmaya zorlamaz.

Değerlendirme
Yöneticim dönem dönem, benim hakkımdaki hem olumlu hem de olumsuz görüşlerini paylaşır. O anda yanımızda kimse yoktur.

Kurum
Yöneticim, çalıştığım kurumun geleceğini etkileyecek olaylar ve değişiklikler hakkında bilgi verir. Bu sayede olayların dışında kalmam.
Yukarıdan gelen her talimatı hemen kabul edip-çalışanlarını zor duruma düşürmez. Gerektiğinde hakkımızı savunur.

Uzmanlık
Uzmanı olmadığı konularda ahkam kesmez. Uzman arkadaşımızın görüşü doğrultusunda hareket etmeye gayret eder.

Vizyon
Günlük işlerin ötesinde bazı büyük düşünceleri ve idealleri olduğunu hissederim. Vizyonu doğrultusunda öğrenmeye ve kendini geliştirmeye çalışır.

İş takibi
Verdiği işlerin yapılıp-yapılmadığını ve sonuçlarını takip eder. Zamanında bitmeyen veya hedeflenen/beklenen sonuçlar alınmadığında hesap sorar.

Planlama ve organizasyon
Yeni bir görev vereceğinde, bunun önceliği ile eski görevler/projeler arasında uyum sağlar. Göreve en uygun kişiyi atar. Yeni görev için ilave kaynakların ne zaman devreye alınacağını planlar.

Kontrol
Yöneticim, görevin yürütülmesinde her adımda kendisine bilgi verilmesini istemez. Buna karşılık, plandan sapılıyorsa ve/ya hedeften uzaklaşılıyorsa derhal haber verilmesini ister.

Kayırmacılık
Yöneticim, ekip arkadaşlarımdan birine diğerlerinden farklı şekilde davranmaz. Ayrımcılık, kayırmacılık yapmaz. Hepimize eşit mesafededir.

Değişim
Çalıştığımız kurumda veya bölümde bir yenilik olduğunda, ona ilk sahip çıkan ve destekleyenlerden biri benim yöneticimdir. Yeni bilgisayar programı, yeni bir kalite sistemi, yeni tepe yönetici atanması,... gibi durumlarda, yöneticim çok çaba gösterir ve uyum sağlamaya çalışır.

Kişisel denge
Duygusal karar almamaya gayret eder. Kararlarının, mantığa ve ilgili veri setine dayanmasını ister. Sinirli, geçimsiz ve etrafına bağırıp-çağıran biri değildir.



Yorum

• Yöneticinizin notu, 76 ve üzerinde ise (eğer hatalı puanlama veya toplama yapmadı iseniz) ideale yakın bir yönetici ile çalışıyorsunuz demektir. Kendisinden öğrenebileceğiniz çok şeyler olmalı.
• Puan 61 ile 75 arasında ise iyi bir yönetici ile çalışıyorsunuz. Kendinizi geliştirmeye ve yöneticinizin kırık aldığı hususları yapmamaya özen göstermelisiniz.
• 46 ile 60 puan arası orta karar bir yöneticiyi tarif etmektedir. Bize göre, Türk yöneticilerin çoğunluğu bu sınıftadır. Bir süre daha yöneticiniz ile çalışmaya devam edin, mümkün olduğunda  yönetici/bölüm değiştirin.
• Puan 45 ve altında ise anketi tekrar yapın. Sonuç halen aynı ise iş değiştirmeyi hemen düşünün.

Yönetici değerlendirme konusunda şu yazıların okunmasını tavsiye ediyorum:
http://www.future-ceos.com/does-your-boss-make-the-grade/
http://www.thenakedceo.com/job-seeking/how-to-spot-and-avoid-a-horrible-boss/
https://dijitalpano.wordpress.com/2015/04/29/bazi-patronlar-neden-daha-cok-seviliyor/
http://oldubuis.blogspot.com.tr/2015/04/kotu-yoneticilerin-10-ozelligi.html#.VZPJX-8VjgA
http://thesalesblog.com/blog/2014/08/24/the-leadership-playbook-leaders-use-persuasion-not-force/
https://www.linkedin.com/pulse/bad-leadership-habits-chris-shayan
http://www.entrepreneur.com/article/240873

Ahşap Destekli Ambalajlar

Mayıs ayında, Esbaş’da kurulu Sacar Ambalajı ziyaret ettim. Konuşma sırasında, Esbaş’da az miktarda (1-2 adet) ama büyük ve kuvvetli ambalaj talebi olduğunu öğrendim.  Dönüşte elimdeki çeşitli ahşap takviyeli ambalaj resimlerini, Sacar Ambalaj ile paylaştım. Bunlardan bazılarını, bu yazıda görmüş olacaksınız.

Ahşap takviyeli ambalajlarla ilk tanışmam, üstteki Grammer araç koltuğu kutusu ile olmuş idi. Kutu köşelerine yapılan özel kesim ile oluşturulan karelere yerleştirilen kesiti 30*30 mm gibi olan tahtalar bütün yükü taşıyordu. Daha sonra, ahşap kolonları oluklu mukavvadan yapmayı denediysek de başarılı olamadık.

Rastladığım diğer bir örnek ise Duropack’ın triplex kutulara alternatif olarak geliştirdiği, aşağıdaki resimde görülen kutudur. Çift dalgalı kutuların deliklerine yerleştirilen yeşil renkli plastik kelepçelerin içinden geçen tahta dikmeler yükü taşımaktadır.

Başlangıçta triplex gibi çok kuvvetli oluklu mukavva varken, ahşap da neymiş gibi düşünmüş idim. Ancak zaman içinde anladım ki, şu hususlar ahşabı oluklu ile birlikte kullanmayı zorunlu hale getiriyor:

Grammer kutusunda, kutunun kolay doldurulması için yüksekliğe yatay izler atılıyor. Bu izler kutunun taşıma mukavemetini öldürüyor.

Çoğu zaman, ahşap ambalaja eşdeğer taşıma sağlayan kutuyu üretmek çok pahalıya mal oluyor ve oluklu cazibesini yitiriyor.

Ahşap sandık, eğer uçak kargo ile gönderiliyorsa; onu oluklu ile kombine kullanmak hem ambalaj maliyetini hem de taşıma maliyetini düşürüyor.

Ahşap ambalajın, gittiği ülkede geri kazanılması oluklu mukavvaya göre çok pahalı olabiliyor.

Buna karşılık, açık havada nakliye veya stoklama ahşap ambalajı mecburi kılıyor.

Esbaş gibi, serbest bölgeye 1-2 tane ahşap sandık sokmak hem bürokrasi hem de para ve (en önemlisi zaman) gerektirdiğinden; müşteri sandığı kendi yapma yoluna gidiyor. Yani asıl işinin yanında marangozluğa da soyunmuş oluyor.

Ahşap sandık, hacim halinde geldiğinden boş halde bile stoklanması çok yer kaplıyor. Bu nedenle, ahşap sandık müşterisi; doluma gireceği son dakikada sandığı almak istiyor.  Son dakikada sandık gelmesi demek, özel hizmet anlamını taşıyor ve fiyatı arttırıyor.

Müşteri açısından, (benim tahminime göre) ahşap ambalaj, başka ambalajlama yöntemi bilinmediğinden sanki tek çıkar yol gibi gözüküyor. Fi tarihinde işe başlarken, ahşap ambalaja karar verilmiş ve orada takılıp-kalınmış olabiliniyor. Eğer ambalajlanmış ürünler, üst üste istiflenemeyecek kadar büyükse; ahşap hiç gerekli olmayabilir.

Peki ne yapmak lazım?

Ambalaj da ileri giden ülkelerin bulduğu ve geliştirdiği gibi oluklu mukavva ile ahşabı birlikte kullanmak lazım. Bunun önündeki en önemli handikap ise, hem biraz oluklu mukavvadan anlamayı hem de biraz ahşaptan anlamayı gerekmesidir.

Özellikle büyük makine ambalajlarında, ahşabın nerede (dar yüzde, köşede, geniş yüzde), nasıl (çerçeve, dikme) ve ne miktarda (az/çok, geniş/dar) kullanılacağı kritik bir konudur. Esasen bütün soruların cevabı çok basittir ve “mümkün olduğunca az” şeklindedir. Ancak müşterinin endişesini yenmek için, her yeni yüklemede ahşap miktarı azaltma yönüne gidilebilinir. Yıllar önce, DS Smith’in Larousse fabrikasında eğitim alırken verdikleri en önemli ders bu idi.

Bazı basit örnekler şunlardır:  

 

Yazının altında, web adreslerini verdiğim çeşitli şirketler hem ahşap hem de diğer malzemelerle birlikte oluklu mukavva kullanımında güzel ürünler geliştirmişler.

Öte yandan, ahşap sandığa bire bir alternatif ürün ortaya koymak için işin tasarım boyutunu da düşünmek gerekiyor. Ahşabın, kutuya mı yoksa palete mi sabitleneceği, çerçevenin sabit ölçüde mi yoksa ayarlanabilir ölçüde mi olacağı konularını çözen tasarımlar için Pazar boşluğu görünmektedir.

Komple ahşaptan yapılmış sandıklar, giderek azalacaktır. Bu yalnızca benim öngörüm değildir. İşin ilginci, bazı palet üreticileri de durumu kavramış ve özellikle triplex oluklu mukavva ile kombine ahşap ambalaj tasarlamaya çalışmaktadır.

 

 

Bu konuda başka çalışmalar ve örnekler için şu sitelere bakılabilir:

http://www.suttonspp.co.uk/

http://www.stearnswood.com/

http://www.woodpackindia.com/

http://www.oxbox.com/

Sektörümüz, Hangi İş Güvenliği İstatistiklerini Takip Ediyor?

Önceki yazımda, iş güvenliği istatistikleri nedir, nasıl hesaplanır ve nasıl yorumlanır konuları üzerinde durmuş idim. Aşağıdaki yazıda ise sektörümüzün önde gelen kuruluşlarında, iş güvenliği istatistikleri nasıl izleniyor hususunu açıklamaya çalışacağım.

IP
IP'nin, “çalışanlarımızın her gün evlerine sağlıklı dönmesini sağlamak” şeklinde özetlenebilen bir sloganı var. Takip ettikleri ve toplam iş kazası oranı (total incident rate) adını verdikleri istatistik ile gerçekte “tıbbi tedavi gereken iş kazası oranı”nı izliyorlar. Sitelerinden yazdığına göre, ilk yardım dışında tedavi alınıyorsa, kaza iş kazasından sayılıyor.
IP ayrıca, ölümlü veya ciddi yaralanmalara yol açan iş kazalarını LIFE adını verdiği bir iyileştirme programı ile takip ediyor.

LIFE, ciddi yaralanmalara yol açabilecek iş kazası risklerini önceden belirleme, önlem alma ve çalışanları bilinçlendirme hedefleri olan bir program olduğu anlaşılıyor. Yukarıdaki şekilden de anlaşılacağı gibi, LIFE’ın 5 esaslı konuda yoğunlaşmış: Sürücü güvenliği, makinede iş güvenliği, zehirli maddeler, motorlu araçlar ve kaymalar.

MONDI

Şirketin iş güvenliğine ilişkin incelediği istatistikler şöyledir:
2014’den itibaren 5 ölümcül risk dikkate alınmış, ancak 2014’de hiç ölümcül iş kazası meydana gelmemiş.
İkinci olarak izlenen istatistik ise, kaza geçiren çalışanın yaşam şeklini değiştiren, iş kazası sayısıdır. Bu tür kazalara dönen cihazlarda (bıçak, vals) meydana gelenler ile yüksekten düşmeler gösterilmiş ve 2014’de bu kapsamda 4 yaralanma olmuş.
TRCR (total recordable case rate, toplam kayıt edilebilir iş kazası sayısı) hedefi 0,75 (taşeronlar dahil) iken 2014’de 0,89 olarak gerçekleşmiş. 2015 için ise 0,83 hedefi konmuş. Mondi, hedeften sapmanın yeni şirket satın almalarından kaynaklandığını açıklamış.
Mondi ayrıca kadın çalışan sayısı ile özel sağlık sigortalı çalışan sayısını da takip ediyor. Konu dışı olduğu için bu ikisine girmiyorum.

DS SMITH

DS Smith, toplam iş kazası oranını (total incident rate) bir başka isimle kaza sıklık oranı (accident frequency rate) şeklinde takip etmektedir. Hedefin sıfır olduğu ve hesaplama formülünden 1 milyon çarpanı kullanıldığı açıklanmaktadır.
Şirketin yıllık raporunda, önceki yıla göre oranın 22% azaldığı (6,2’den 4,8’e) ve tesislerin 70%’de hiç kaza olmadığı bildirilmektedir.
Önceki iki kuruma göre, DS Smith tek bir hedefi takip ediyor görünmektedir.

Yorumum:
Şirketlerin, iş kazası istatistiklerini takip etmesi ve yıllık raporlarında açıklaması çok yerinde bir yaklaşımdır. Buna karşılık, borsada işlem görmeyen (ülkemizde de bulunan) bazı uluslar arası şirketler, rapor yayınlamadıkları için konuya ilişkin bilgi bulamadım.
Önceden de yazdığım gibi, istatistik yalnızca bir sayıdır. Onu, pratikte iyileştirecek olanlar; yönetimin isteği, desteği ve yönlendirmesi ile kurumun çalışanlarıdır. Özetle, bilinç yukarıdan başlar.

İş Güvenliği İstatistikleri

İş güvenliği konusunda yapılan çalışmaların başarı derecesi iş güvenliği istatistikleri ile izlenir. Bu istatistiklerdir nelerdir ve nasıl hesaplanıp-nasıl yorumlanır diye incelediğimde, aşağıdaki yazı ortaya çıktı.
İnternetteki çeşitli kaynaklarda ikisi çok önemli esas olarak 7 ayrı istatistik tanımlanmıştır:
Toplam iş kazası oranı (Total Incident Rate)
Kayıt edilebilir iş kazası oranı (Recordable incident rate)
Tıbbi tedavi gereken iş kazası oranı (Medical treatment injures rate)
İş kazalarının şiddeti/büyüklüğü (Severity rate)
(İş kazası nedeniyle) İş dışında kalma oranı (Dart rate)
Kayıp iş günü oranı (Lost workday rate)
Kayıp zamanlı iş kazası oranı (Lost time case rate)

Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Bütün iş kazası istatistikleri geçmişe ilişkindir. İlgili kurumun, gelecekteki durumunu tahmin etmez.
Adını “oran” olarak yazmamıza rağmen, iş kazaları istatistiklerinin birimi yoktur.
Hesaplamalar belirli bir şirket veya iş yeri (fabrikası) için yapılabilir.
Normal olarak ofis, taşeron, mevsimlik ve kontrat bazlı çalışanların kazaları ve çalışma süreleri hesaplamalarda dikkate alınır. İş yerinde bazı işler zaman içerisinde dış kaynak kullanımına geçilebileceği için tüm çalışanların kazaları ve çalışma süreleri dikkate alınmalıdır.
Günlük ve yıllık izinler ile raporlu günlerin düşülmesi doğru hesaplama sağlar.
İş seyahatleri, çalışma günü sayılmalıdır.
Küçük işletmelerin dönemleri arasında büyük varyasyon görülmesi doğaldır. Büyük şirketler/gruplar için yapılan hesaplamalarda daha kararlı sonuçlar çıkacaktır.

İş Kazası İstatistiklerinde Kullanılan Çarpan Üzerine
Aşağıda istatistik hesaplama formüllerinde 100.000, 200.000 ve 1.000.000 gibi çarpanların sıklıkla görülmektedir. Çarpanların birimi saat olup; pratikte çarpanın bir önemi yoktur. Siz başka bir çarpan da kullanabilirsiniz. Hesaplanan istatistiği her zaman aynı şekilde ve aynı çarpanla hesaplanması ise çok önemlidir.

200.000 sayısının (saatin) mantığı ise şöyledir:
Eğer haftada 40 saat çalışan 100 çalışanınız var ve yılda ortalama 50 hafta çalışıyorlar ise; 40 * 100 * 50 = 200.000 saat’dir.

Toplam İş Kazası Oranı
Toplam iş kazası oranı, iş kazası istatistiklerinin kuşkusuz en önemlisidir.

Toplam iş kazası sayısı * 200.000 / toplam çalışma süresi

formülü ile hesaplanır. Toplam çalışma süresi, yukarıda açıklandığı gibi o iş yerinin (veya kurumun) hesaplama dönemindeki toplam çalışma süresidir.
5 kaza var ve toplam çalışma süresi 450.000 saat ise,
5 * 200.000 / 450.000 = 2,22. Bu sayı, ilgili dönemde her 100 çalışan başına 2,22 kaza meydana gelmiş şeklinde yorumlanabilir.

Aynı hesaplama 1.000.000 ile yapılsa idi, 11,11 sonucu çıkacak idi. Yorumu ise her milyon çalışma saatinde 11,11 iş kazası şeklinde yapılabilir.

“Kayıt edilebilir iş kazası oranı” ise küçük iş kazalarını dikkate almayan hesaplama şeklidir. Avrupa Birliği, “kayıt edilebilir” dendiğinde en az 3 gün rapor alınan iş kazalarını dikkate almaktadır.

“Tıbbi tedavi gereken iş kazası oranı”, iş kazası geçiren kişinin hastanede tedavi görmesi durumlarını iş kazasından saymaktadır. İş yeri hekiminin yaptığı tedavi veya iş yerinde yara bandı vs yapıştırılması durumları iş kazasından sayılmamaktadır.

Bizce, büyük veya küçük hepsi iş kazasıdır ve kurumlar iş kazalarının oluşmaması için gereken önlemleri almalıdır. Hesaplama formülü aynı olmak üzere, kayıt edilebilir iş kazası sayısı veya tıbbi tedavi gereken iş kazası sayısı konulmak suretiyle yeni oranlar hesap edilebilir.

İş Kazalarının Şiddeti/Büyüklüğü
Bize göre ikinci önemli istatistiktir ve iş kazası başına, ne kadar iş günü kaybedildiğini hesaplar.

Toplam iş günü kaybı / toplam iş kazası sayısı

Şeklinde hesaplanır. Vuku bulan 5 iş kazası nedeniyle (hesaplanan dönemde), toplamda 15 gün rapor alınmışsa,
15 / 5 = 3 gün. Kaza başına ortalama 3 iş günü kaybedilmiştir.

İş Dışında Kalma Oranı
İş kazasına nedeniyle en az 1 gün rapor alanların oranıdır.

Rapor alan sayısı * 200.000 / toplam çalışma süresi

formülü ile hesaplanır.
Yukarıdaki 5 iş kazasından 3’nde rapor alınmış ise,
3 * 200.000 / 450.000 = 1,33’dür. Her 100 çalışan başına 1,33 raporlu iş kazası olmaktadır.

Kayıp İş Günü Oranı
İş kazalarının ne kadarının gün kaybı yarattığını hesaplayan istatistiktir.

Kayıp iş günü yaratan iş kazası sayısı * 200.000 / toplam çalışma süresi

şeklinde hesaplanır.
Örnekteki 5 iş kazasından 4’ü iş günü kaybı yaratmış ise,
4 * 200.000 / 450.000 = 1,78’dir. Her 100 çalışan başına 1,78 kayıp iş günü yaratan iş kazası olmaktadır.

Kayıp Zamanlı İş Kazası Oranı
İş kazalarının ne kadarının zaman kaybına (raporlu veya saatlik istirahat/duruş) neden olduğunu hesaplar. Yukarıdaki “kayıp iş günü oranı”ndan farkı, rapor alınmayan veya raporun tatil günlerine denk gelmesi durumlarını da dikkate almasıdır. Ve formülü:

Kayıp zaman yaratan iş kazası sayısı * 200.000 / toplam çalışma süresi

Yukarıdaki 5 kazanın tümü, az veya çok zaman kaybı yaratmış ise,
5 * 200.000 / 450.000 = 2,22’dir. Her 100 çalışan başına 2,22 zaman kayıplı iş kazası görülmektedir.

Sonuç
Okuduğunuz üzere, formüller birbirine çok benzemektedir. Formülün, şöyle veya böyle yazılması; iş kazalarını azaltmaz veya çoğaltmaz. İş kazalarını, ancak aldığınız önlemler, işçi sağlığı ve iş güvenliği çalışmaları, koruyucu ekipman kullanımı azaltabilir.
Çeşitli dönemlerde, hep aynı formül ile hesaplama yapmak; dönemleri kıyaslamanıza imkan yaratır. İstatistik masa başında hesaplanır-uygulama esastır ve her şeydir.

Oluklu Mukavva Sektörünün Bugünü ve Yarını Üzerine

7 Nisan 2015 günü, Amylum (Tate&Lyle) müşteri günü toplantısında yaptığım sunumu, özetleyerek veriyorum.

Sektörün Başlangıcı
Oluklu mukavva 1856’da keşfedilmiş ve “taşıma ambalajı” olarak ilk kullanılması 1903’de olmuştur. Bu tarihten önce sargılık amacıyla kullanılmıştır.
1954’de Seka’nın İzmit oluklu fabrikası
1960’da Dako
1966’da Bomsaş
1968’de Olmuk kurulmuştır.
70’lerin ortalarında, Tire Kutsan, Dentaş ve Kaplamin devreye girmiştir.
1984’de başlayan ihracat seferberliği oluklu mukavva ve kağıt talebini patlatmıştır.
80’lerin sonundaki KL sıkışıklığı, hurda esaslı kağıt üretimini arttırmıştır.
1985’de Omüd’ün kuruluş çalışmaları başlamıştır.
1990 yılında 312 bin ton oluklu mukavva kutu satıldığı kayıtlara geçmiştir.
1998, 2001 ve 2009’da sırası ile 1,9%, 7,1% ve 1,0% küçülen sektör, diğer bütün zamanlarda büyüme göstermiştir.

Sektör, Ülkemizden İki kat Hızla Büyümektedir

Son 5 yılda önceki dönemlere göre düşen büyüme oranı, ülkemizin büyümesinin inşaat ağırlıklı olmasındandır.

Son 10 Yıldaki Gelişim

Sektörün Temel Göstergeleri (2013)
103 şirket, 124 fabrika ve 130 oluklu hattı, kurulu hatların 70’den fazlası 2 metre ve altında
1.879 bin ton (=3.557 milyon m2) satış miktarı
3,25* milyar TL ciro (=1,27 milyar €)
+420* milyon USD’lik kağıt ithalatı ile +37* milyon USD’lik (= 30 bin ton) kutu ihracatı
1.625* bin ton hurda esaslı olmak üzere 2.125* bin ton oluklu mukavva kağıdı tüketimi
2.600.000 tonluk kurulu kapasite, 73% kapasite kullanımı
7.733’ü mavi yakalı, 9.800 toplam çalışan, (yalnızca Omüd üyelerinde ise 5.291 ve 6.714 kişi.)

Avrupa'daki Yerimiz

2014 yılı itibarı ile ülkemizin oluklu mukavva ambalaj satışında İngiltere’yi geçtiğini düşünüyorum.

Kişi Başına Oluklu Mukavva Tüketimi
2013 yılı verilerine göre, Avrupa’da kişi başına ortalama 42,8 kg/yıl oluklu mukavva ambalaj satılmışken, ülkemizde 25,7 kg’dır. 58,9 kg ile İtalya, Avrupa’da kişi başına tüketimin en yüksek olduğu ülkedir. Bize en yakın olan 30,1 kg ile İngiltere’dir.

Kişi Başına Verimlilik
Oluklu mukavva satışlarının (m2), yalnızca üretimde çalışan sayısına bölünmesi ile bulunan verimlilikte Avrupa ortalaması 706.000 m2/kişi-yıl şeklindedir. Bu konuda İtalya 1.90.000 m2 ile liderdir. Ülkemiz, 460.000 m2 ile oldukça verimsizdir. Verimsizliğin temel iki nedeni, otomasyon azlığı ile hatalı teknoloji seçimleridir. Dar ebatlı oluklu hatları en önemli olumsuzluk kaynağıdır.
Aynı analiz, toplam çalışanlar üzerinden yapıldığında da ülkemiz açısından sonuç değişmemektedir. Avrupa’nın ortalama verimliliği 472.000 m2 iken, bizimki ancak 363.000 m2’dir.

Satılan Ürün Cinsleri-2013, Satış Cirosunun %’si Olarak

Dalga Cinsleri-2013, Satış Cirosunun %’si Olarak

ACB ve ondülenin satış hacmi bu kadar az iken, halen bu iki konuda yatırım yapanların olduğunu duymak çok şaşırtıcıdır.

Bazı Ülkelerde Ürünlerin Renklerine Göre Dağılımı-2013

Üç renkten fazla baskılı kutu tüketimi, toplam tüketimin 15%’den fazlası değildir. Buna rağmen, son 2 yılda ülkemize 4 renkten az makine girmemiş olması, kaynak israfından başka bir şey değildir.

Kullanılan Kağıt Cinsleri-2013

Hammadde analizini ilk kez yaptığım, 2011’den bu yana kraft liner tüketimi yaklaşık 2 puan düşmüştür.

Trendler
Düşen gramajlar
İncelen dalgalar
Kraft görevi yapan Test Linerlar
Grupların özel “B” dalgaları
Artan özel kesimli kutular
Artan 4-6 nokta yapıştırmalı kutu cinsleri
Mukavemet esaslı kutu satışı
Yabancılar, satın almalar
Genişleyen oluklu enleri
Renk sayısında artış
Azalan parti büyüklükleri
Çevresel etkiler, her gün yenisi çıkan regülasyonlar

Güncel Sorunlar
Üretici enflasyonu, her ölçekte üretilebilen kutular
Beş kuruş fiyat farkına terk eden müşteriler
Düşük teknoloji seviyesi ve hatalı yatırımlar
Verimsizlik
Uzmanlaşmamak
Kayıt dışı, merdiven altı üretenler
TS 1119 ve kutu standardı  olmaması
Ertelenen veya yeterince uygulanmayan/kontrol edilmeyen kurallar
Ücretsiz yapılan tasarım hizmeti
Kalıp-klişe ve palet ücretinin alınmaması
Düşük karlılık
Fiyata dayalı rekabet
Küçük olsun-benim olsun. En iyi ben bilirim/yaparım. Türk kafası/anlayışı.

Büyüme Projeksiyonu

Her türlü olumsuzluğa rağmen oluklu mukavva sektörü, ülkemizden daha hızlı büyüyecektir.

 

Oluklu Mukavva Ambalaj Maliyetlerini Azaltmak İçin Bazı Fikirler

Özellikle çok yüksek enflasyonun düşmeye başladığı dönemden itibaren, müşterilerimizden ambalaj maliyetini azaltma talebi gelişi hızlanmıştır. Yüksek enflasyon döneminde, müşteriler kendi ürünlerine daha kolay zam yapabildikleri için, bu talepler nispeten az idi.

Bir müddet sonra ise verimlilik indirimi, ciro iskontosu, yıl sonu bir şeysi adı altında; ambalaj üreticisinden resmen para istenir oldu. Aşağıdaki yazıda, dönem sonu hibelerini bir kenara bırakıp-ambalaj maliyetinde nasıl indirim yapılır konusunu, açıklamaya çalışacağım.

Ambalajlama Maliyeti
Ambalajlama maliyeti şu kalemlerin toplam maliyetidir:
Ambalaj (yalnızca oluklu mukavva kutunun) maliyeti
Stokta tutma maliyeti
Varsa kutu içine giren seperatör, ara bölme ve hatta iç ambalaj maliyeti
Ambalajlama işçiliği
Dolum makinesindeki kayıplar
Doldurulmuş kutunun taşınma, depolama ve sevkiyatında oluşan maliyetler

…

Müşteriler, “saplantı halinde” kutunun fiyatına odaklanır ve bunun düşürülmesini ister. Ancak gerçekte kutu fiyatı, buzdağının görünen kısmıdır ve ambalaj maliyetinin çok az kısmını oluşturmaktadır. Gerçek tasarruf, ambalajlama sürecinin içinde gizlidir. Şimdi bu kalemlerin detaylarına bakalım:

Ambalajlama Sürecindeki Maliyetler

Az miktarlarda satın almak: JIT, depo alanının yetersiz olması, butik üretim,…gibi nedenlerle az miktarlarda alım giderek çoğalmaktadır. Oluklu mukavva kutu makinesinde, çok basit prensip; kutu üretim süresinin ayar süresinden kısa olmamasıdır.

Ayar süresi 15 dakika ise, buzdolabı gibi büyük kutularda en az miktar 250’den fazla olmasıdır.

Renk sayısı arttıkça, kutudaki özel kesim alanı büyüdükçe ayar süresi uzar. 0,2-0,3 m2’lik küçük bir kutu için verilmesi gerek minimum sipariş miktarı 5-10 bin arasında olabilir.

Makinenin hızının yüksek olması (yani modern, yüksek teknolojili makine olması) da minimum sipariş miktarını arttıran unsurlardandır. Buna karşılık çok renkli kutularda, yüksek teknolojili makine kullanılması bir zorunluluktur.

Az miktarda satın alınan kutuların, mümkün olduğunca basit (A.box), özel kesimi olmayan ve renksiz (veya 1-2 renkli), kolay baskılı (ok, bardak, logo gibi) olması kutu fiyatını düşürecektir.

Ortalamadan farklı hammaddeler (yüksek gramajlı kraftlar, NSSC ve WTKL çok az kullanılan virjin kağıtlar) ile üretilebilen kutuların fiyatı yüksek ve üretici sayısı azdır.

Mümkün olduğunca hurda esaslı ve sürekli bulunabilen gramajlarda kalmak doğrudur. Kağıt cinsine göre sipariş vermek yerine, mukavemete (BCT veya ECT) sipariş vermek en doğrusudur.

Çok renkli baskılar. Nihai müşteri (yani süpermarketten kutu içindeki nihai ürünü satın alan kişi) kutuyu hiç görmediği halde, çok renkli kutu satın almak ilave maliyet demektir. Deterjan, et/tavuk/sucuk, süt/meyve suyu/içecek,…gibi hızlı tüketim maddelerindeki durum budur. Çok renkli makinesi olan “eski tip kutu satıcıları” müşteri kapmak adına tek renkli kutuları bir şekilde çok renkliye çevirmiştir ve oluklu mukavva satın alıcısının maliyeti yükselmiştir.

Baskılı ve dolu kutuyu, yalnızca kendi depomuzda veya toptancı markette çok renkli görüyorsak; kutu süpermarkette rafa dizilmiyorsa, renk sayısını azaltmak avantaj getirecektir.  Çorbalık kutusu gibi çok küçük kutular, süpermarket rafına dizilse bile fiiliyatta hiçbir teşhir özelliği olmayacağından renk sayısı bir kez daha düşünülmelidir.

Özel mürekkep, özel vernik, özel tutkal vb malzeme kullanılmasını talep etmek veya kutuya taşıma sapı, selefon, gibi özel uygulamalar istemek kutu fiyatını arttırır.

İçindeki ürünün renginin/deseninin görülmesi gibi durumlar, kutuda özel uygulamaları zorunlu kılabilir. Standart uygulamadan uzaklaşıldıkça maliyet (yani kutu fiyatı) artar.

Aşırı temkinli ambalaj spesifikasyonu maliyeti arttırır. Çoğunlukla ihalelerde görülen bir durum olmakla birlikte; bazen uzaktaki nihai müşteriden gelen şikayet nedeniyle, kullanılacak kağıt gramajları arttırılmış ve unutulmuştur.

Yani pire için yorgan yakma durumudur. İplikten-kombiye kadar çok sayıda sektörde örnekleri mevcuttur. Aynı işi yapan bir müşteri hemen hiç virjin kağıt kullanmaz iken diğer taraf yüksek gramajlı kağıtları kullanmaktadır.

Fi tarihinde, o tarihin şartları altında hazırlanan şartnamenin gözden geçirilmesi gerekir.

Optimize olmamış kutu boyutları, üstteki spesifikasyon hatasına benzemekte ve ambalaj maliyetini arttırmaktadır. İlk üretime başlanacağında, lütfedip-ambalaj tedarikçisinin (veya ambalajdan anlayan birinin) görüşü alınmamıştır. Kutunun içine 3*4 diziliş planlamak yerine 4*6 yapılsa, birim ürün başına ambalaj maliyeti düşecektir.

Bazen tersine kutu içine girecek ürün sayısını azaltmak dahi toplam ambalaj maliyetini dramatik olarak indirebilir. Birbirine sürtmemesi için özel kağıtlara sarılarak-sıkışık düzen (boşluksuz) konulan parçalar bu duruma örnektir. Uygun dizayn edilmiş ve parçaların birbirine değmeden durmasını sağlayacak seperatör (kast edilen yarıklı seperatör değildir) ile toplam maliyet azalmaktadır.

Bu örnekte, oluklu mukavva üreticisine ödenen meblağ artmakta, özel sargılık kağıt ile sarma işçiliğinden tasarruf edilmektedir.

Özel palet ebadı, özel paletleme şekli veya ambalaj malzemesi (streç film, 4 tane plastik şerit, ilave palet etiketi) talep etmek maliyeti arttırır.

Deneyimlerimize göre, kendi deponuzdaki/üretiminizdeki sıkıntıları aşmak amacıyla palete yönelik başlangıçtaki “masum” talepler ilave maliyet unsurlarıdır.

Depodaki raf sistemine uygun veya ambalaj hattındaki dolum makinesinin beslemesine uygun palet ile kutu talep eden alıcılar olduğu gibi; deposunda çalışanların hataya düşerek-yanlış palet vermesini engellemek adına paletin 4 tarafına da kutu konulmasını talep eden müşteriler de bulunmaktadır.

Ambalajdaki parça sayısı arttıkça maliyet yükselir. (Bu madde de parça, ambalajı oluşturan oluklu mukavvalardan her biri anlamındadır.)

Parçalar, seperatör ve ara bölme olabileceği gibi, alt ve üst kutu, şapka ve gövde şeklinde de olabilir.

Büyük kutularda parça sayısının ikiden çok olması, mukavemet beklentisi ve hacim nedeniyle normal kabul edilebilir. Buna karşılık, küçük kutularda parça sayısı arttıkça fiyat yükselir.

Parça sayısının artması bazen dizayn hatası olarak ve bazen de maliyeti düşürmek için ortaya çıkar. Ancak her durumda, farklı parçalar ayrı ayrı üretileceğinden; oluklu mukavvanın üretim maliyeti yükselirken teslimat süresi uzar.

Stropor, kutu hacmini büyüten (yani fiyatını arttıran) etki yapar. Stroporun ilk tasarlanma aşaması çok önemlidir. Yerleşimi değiştirme, gereksiz yerlerin üretirken çok malzeme kullanma (yani EPS) yerine kalıpta dolu bırakılması doğru olacaktır.

Oluklu üreticisine uygulanan baskının bir kısmı, stroporun tasarımına (üretimine değil kalıbın hazırlanmasına) yöneltilse olumlu sonuçlar alınacaktır. Konuya en uygun örnek buzdolabı stroporlarıdır. Yaptığımız bir çalışmada, stroporların kutu hacmini (stropor ile birlikte olması gerekene göre) 15% arttırdığı tespit edilmiştir.

Stokta tutma maliyeti, ambalajı satın alırken hiç dikkate alınmayan konulardan biridir. Bir büyük markanın tesislerini ziyaret ettiğimde, oluklu mukavva kutu stoklarının parasal değerinin yaklaşık 1,5 yıllık kutu kullanımlarının tutarı kadar olduğunu söylemişler idi. Yani, 1,5 yıl hiç kutu almasalar yetmesi lazım idi. Ancak pratikte manzara şöyle idi: Çok az adetlerde kutu kullanırlarken, her ürüne farklı kutu kullandıkları için; satın alma alabildiği minimum sayıda kutu alıyor idi. Örneğin 350 adet lazım iken oluklu mukavva üreticisi 1500’den aşağı sipariş kabul etmediğinden; 1500 adet alınıyor ve stoğa atılıyor idi.

Bu örnekte, yapılması gereken ambalaj mantığının değiştirilmesidir.  Ortak ebatlı kutu kullanımı veya sonsuz baskılı kutu alternatifleri çare olabilir.

Ortak ebatlı kutu, taban ölçüsü (yani en ve boyu) sabit iken değişen yükseklikler için ayarlanabilen kutu modelidir ve iki parçadan (alt ve üst) oluşmaktadır.

Sonsuz baskı ise, daha çok otomotiv yedek parçalarında görülen kutunun her tarafında logo veya isim basılmış ambalajlardır. En iyi uygulama otomotiv olmakla birlikte, az sayıda ama çok farklı ebatlı kutular kullanan makine, mobilya, beyaz eşya, elektronik ve hatta reklam gibi sektörlerde uygulanabilmektedir.

Ambalajlama maliyeti, ambalajlama işçiliği (kutuyu açma/kurma, altını bantlama, doldurma, üstünü bantlama) ile taşıma (kutu paletini stoktan alma ve dolu kutuyu palete koyma, paleti taşıma) maliyetlerinden oluşmaktadır.

Çok işçilik gerekmesi, boş/dolu kutunun taşınmasının zor olması, tek kişinin işi bitirememesi, forklift vb araç beklenmesi farkında olunmadan maliyet yaratılıyor demektir.

Kutunun fiyatından değil ama, ambalajlamadaki çalışan sayısından, ambalajlama hızını arttırmaktan tasarruf edilmesi mümkündür.

Dolum makinesindeki kayıplar, genellikle oluklu mukavva ambalajın kusuru olarak anlatılır. Bu her zaman doğru değildir.

Dolum makinesini çalıştıran operatör sayısının azlığı (çok sayıdaki hatlara bakan tek operatör)

Operatörün makineyi ayarlayabilecek kabiliyette olmaması

Aynı makinede çok sayıda tedarikçinin farklı farklı kutularının çalışması

Dolum makinesinin eski teknoloji olması

Dolum makinesindeki toleransların çok fazla olması veya ayar hataları

O kutuya giren ürün toleranslarının çok büyük olması,..

gibi çok sayıda faktör dolum makinesinde ambalaj firesine neden olur.

Deneyimlerimize göre üretilen üründen başlanarak analiz edilmelidir.

Aynı ölçüdeki ürünleriniz çalışırken , farklı vardiyalarda veya farklı dolum makinelerinde; farklı tedarikçilerin kutularını tercih ediyorsa, sorun siz de demektir. Buna benzeri durumlar süt/içecek ve seramik/fayans sektörlerinde sıklıkla görülmektedir.

Dolum makinesindeki açma, yapıştırma, doldurma ve kapatma operasyonları sırasında kutu firesi varsa ihtiyacınıza göre daha yüksek gramajlı kağıtlardan üretilmiş kutu kullanıyor da olabilirsiniz.

Kutunun ölçülerinde hata olma ihtimali ise kutunun orijinal çizimi olmaması ve yeni tedarikçiye bir öncekinin ürettiği kutulardan örnek verilmesinden kaynaklanır. Başlangıçta örneğin 250*400 mm olan taban iç ölçüsü, iki tedarikçi sonrasında 252*402’ye çıkar.

Dolmuş kutunun iç taşıma, depolama ve müşteriye gönderilmesi aşamalarındaki en önemli maliyet müşteriye olan nakliyedir. Nakliye maliyetini azaltmak, kutunun palete tam oturması ve paletin de kamyon/tır veya konteyner hacmine tam uyması ile mümkündür.

Halbuki, kutu ebadını içindeki ürünün dış ölçüleri; ürünün dış ölçülerini ise onun üretildiği kalıp belirlemektedir. İçerideki ürünün dış ölçülerinde küçük oynamalar ile konteyner (veya tır) içindeki ürün sayısını arttırmak mümkündür. Buna yönelik çeşitli yazılımlar bulunduğu gibi bazen yazılıma gerek kalmadan da çözüm geliştirilebilir.

Ne Yapmalı?

Ambalajlama Süreci

Ambalajlama sürecini tümüyle ele alın. Tüm sürecin maliyetini hesaplarsanız, azaltmak için ilk adımı atmış olursunuz. Yoksa, hatalı biçimde kutu fiyatını odaklanmaya devam edersiniz.

Hesapladığınız toplam maliyetin içindeki en büyük kalemlerden başlayarak analiz edin. Oluklu mukavva kutunun, en büyük kalem olmadığını göreceksiniz.

Ambalajla uğraşacak zamanınız yok veya ekibiniz ambalajlama süreci ile ilgilenemeyecek derecede yoğun ise “ambalaj danışmanı” kullanabilirsiniz. İyi bilinen bir ambalaj danışmanlık şirketi, sağladığı tasarruf üzerinden yüzde alarak çalışmaktadır.

Benzeri danışmanlık hizmetini oluklu mukavva üreticinizin yetkin personelinden de alabilirsiniz. Hepsi aynı yetkinlikte olmamakla birlikte, büyük üreticilerin hemen hepsi böyle hizmetler verebilecek kapasitedir.

Ambalajlama süreci emek yoğun ise, bu iş komple outsource etmeyi düşünün. Bu durumda, ürününüzün nakliyesini de sürece ekleyebilirsiniz. Ülkemizde bazı lojistik şirketleri buna benzer hizmetleri vermek üzere yapılanmıştır.

Ambalaj/Dolum Makinesi

Makine fiyatı, maliyet demek değildir. Çalışma sırasındaki maliyetler (enerji, tutkal), hız ve beklenen kutu performansı ile birlikte incelenmelidir. Çok ucuz dolum makinesinin hızı yavaş ise değişken maliyeti yüksektir.

Kalıp, piston vs parçaların ömürleri ve ne sıklıkta değişeceği bilinmelidir.

Kullanılan tutkal çok özel ve tek kaynaktan alınmak zorunda ise makine üreticisi, makineden değil tutkaldan para kazanma yolunu seçmiş demektir.

Kutu başına sürülen tutkal miktarı da önemlidir.

Makinenin çalışma prensibi eski/hatalı olabilir. Eski seramik makinelerinde, kutu kurulup-seramikler içine itilirken; yenilerde seramikler bütün halinde dururken-kutu etrafına sarılmaktadır. Eski makinelerde, kutu firesi yüksek olmakta ve kağıt cins ve gramajları arttırılarak çözüm bulunmaktadır.

Oluklu Mukavva Kutu

Detaylı çiziminin de içinde olduğu spesifikasyon bulunmalıdır. Kutuyu oluşturan kağıt cins ve gramajlarını yazmak yerine beklenen mukavemet değerleri açıklanmalıdır.

TS 1119’u alıp-yazmak spesifikasyon/şartname değildir. Gerçekten kutudan beklenen en az özellikle kutu tanımlanmalıdır. BCT, herkes tarafından bilinen kutu çökme dayanımıdır. Kutu, A.box tabir edilen tipte değil ise ECT (kenar ezilme dayanımı) veya Patlama mukavemeti yeterli olacaktır.

Kağıt cins ve gramajlarında, kutu tiplerinde, kutu çeşitliliğinde, baskı renk ve desenlerde mümkün olduğunca artıştan kaçınmak faydalıdır.

Listeye eklenen her yeni kutu/baskı/kağıt/desen, ilave maliyet anlamındadır. Yenilik, mevcutlardan birini ortadan kaldırıyorsa yapılmalıdır.

Barkodu farklı olduğu için farklı kutu stoku tutmamak için, dolum sonrasında kutuya barkod basmak uygun olacaktır. Bu amaçla hat üzerine konulacak printer, hem kutu çeşitliliğini ve stoklarını azaltır hem de ürünlerinizin depo takibini yapan yazılıma entegre edilerek başka faydalar sağlayabilir.

Oluklu Mukavva Tedarikçisi

En düşük fiyatı veren oluklu mukavva tedarikçisi, en uygun tedarikçi değildir. Kutunun yanında tedarikçide de bazı kaliteler olmalı ki düzenli hizmet alabilesiniz:

Satış temsilcisine ulaşma: 7/24 hizmet veren satıcı işinizi görür.

Dizayn kabiliyeti: Ürün geliştirebilen tedarikçi, size yeni fikirle gelebilir.

Teslimat süresi: Acil durumlarda bütün tedarikçiler, ellerinden gelenin en iyisini yapar. Halbuki normal zamanlarda teslimat süresini etkileyen en önemli unsurlar; tedarikçinin iç organizasyonu, bürokrasi seviyesi, kullanılan yazılımın kalitesi, makinelerin zaman planlaması gibi şeylerdir. Bazı fabrikalar, çeşitli nedenlerle hantaldır. Satıcı istese dahi fabrika size hizmet veremez. Bu durum, insanlarla değil yapı ile ilgilidir.

Kalite anlayışı: Kalite anlayışı, ürün kalitesiyle değil; tedarikçi ile ilgilidir. 100% kontrol dahi edilse kutularda mutlaka hata çıkar. Ülkemiz şartlarında, sıfır hatalı ambalaj üretmek pek mümkün değildir.

Ambalajda veya hizmette bir sorun olduğunda, tedarikçinin soruna nasıl yaklaştığı onun kalite anlayışını gösterir. Hızlı reaksiyon göstermesi, çözüm geliştirmesi, sizi ambalajsız bırakmaması tedarikçinin kalite anlayışını gösterir.

Açıklık/dürüstlük: Satış temsilcisinin veya tedarikçiden gelen diğer kişilerin söylemleri kendi içinde tutarlı/doğru/açık olmayabilir. Küçük sorgulamalar ile bunu anlayabilirsiniz. Dürüst olmayan tedarikçi ile vakit kaybetmeyin.

Ve Siz

Yukarıdaki hususları yerine getirmiş iseniz, oluklu mukavva kutu tedarikçinizi sık sık değiştirmekten vaz geçin. Belli bir tedarikçi ile uzun süre çalışırsanız, size maliyet düşürme konusunda faydalı olabilir.

Tedarikçinin para kazanmasına müsaade edin. Tedarikçi hayatta kalırsa size faydalı olabilir.