Ambalajda Sürdürülebilirlik

Çeşitli ambalaj malzemesi üreticileri, tüketim maddesi markaları ve hatta lojistik işi yapanlar “en doğru çözüm bizde” derken acaba ne derece doğru söylüyorlar. Ne yaparsak, nasıl bir ambalaj kullanırsak acaba sürdürülebilir ambalaja geçiş yaparız? Hangi malzeme daha sürdürülebilir? Sürdürülebilir ambalaj çözümlerinde bir kafa karışıklığı varsa yardımcı olmak amacıyla düşüncelerimi yazdım.

Ambalajda sürdürülebilirlik nedir?

Dünya için iyi olan daha sürdürülebilir demektir. Kullanıldıktan sonra geri kazanılan (geri kazanma alışkanlığı yerleşmiş) ambalajlar, toplanmayana veya geri dönüşüme gönderilmeyene göre daha iyidir. Aşağı yukarı aynı malzemeden yapılmış olsa da 0,5 litrelik pet su şişeleri toplanırken 0,2 litrelik bardak boyutlu su plastikleri ayrı toplanmadığı için geri dönüşüme gitmemektedir.

Ambalajın kendisi üretilirken, alıcısına boş halde taşınırken, kullanılırken, raf ömrü bitip-geri toplarken ve sonrasında geri dönüştürülürken daha az karbon salınımına neden olan, daha az su tüketilmesine yardım eden ambalaj diğerlerine göre daha sürdürülebilir demektir.

Ambalajda sürdürülebilirlik kriterleri:

Yeni malzeme yerine geri kazanılmış malzeme

Recycled malzemeden üretilmiş ambalajı kullanmak çevreye/dünyaya daha faydalıdır. Oluklu mukavva ambalajı üretiminde kraft liner yerine test liner kullanmak iyidir. Benzer şekilde ahşap sandık yerine kalın oluklu mukavva (triple wall) kutu daha sürdürülebilirdir. Triplex kutunun yeterli gelmediği durumlarda petek panel kutular, ahşap sandığa kıyasla iyi bir çözümdür.

 

Ormandan elde edilen selüloza alternatif olarak daha ucuz, daha hızlı ve daha zahmetsiz olması için başka selüloz kaynakları geliştirilmeye çalışılmaktadır.
 
Tekrar kullanılabilen/doldurulabilen ambalaj
İlk alım maliyeti yüksek olsa da tekrar kullanılabilen ambalajlar, tek seferlik kullanılanlara göre daha sürdürülebilir kabul edilir.

Nakliye maliyetlerini azaltma
Boş ambalajın daha hafif olması veya nakliye sırasında daha az yer kaplaması veya normaline göre daha ince malzemeden üretilmesi veya boş halde iç-içe geçerek sevk edilebilmesi,…prensip olarak nakliye giderlerini azaltabilir ve sürdürülebilirlik bakımından tercih edilir.

Sürdürülebilir palet
Kâğıt esaslı paletler, doğrudan ahşaptan yapılanlara göre daha sürdürülebilir kabul edilir. Ancak kâğıt esaslı paletin her durumda (açık hava, yağış altı) kullanılması mümkün değildir. Hangi malzemenin amaca uygun olduğuna olay bazında bakmak gerekir.

Paletin sarılması, şirink
Bitmiş paleti sarmakta kullanılan şirink ve naylonların yerine kâğıt esaslı malzemeler tercih edilmelidir. Esasen sargılık olarak kullanılan şirink ve naylonlar kullanıldıktan sonra geri toplanıyor ve geri dönüşüme gönderiliyorsa mesele yoktur.

Balonlu naylon
Plastiğe göre kağıt esaslı ambalaj malzemeleri kullanıldıktan sonra daha kolay ve daha çok toplandığından balonlu naylon yerine balonlu kağıtları kullanmak daha sürdürülebilirdir.
 

Ambalajın boşluğu
Hem iç ambalajın (deterjan, sakız/atıştırmalık, ilaç vs kutuları) hem de dış ambalajın (nakliye veya depolama amaçlı) boşlukları daha fazla depolama hacmine ihtiyaç gösterdiği, daha fazla taşımaya neden olduğu ve karbon emisyonunu arttırdığı için eleştirilmektedir. 

Batıda ambalaj boşluğunu minimize etmek için yeni düzenlemeler yapılmaktadır.
Raf ambalajlarında ise büyük ambalaj sanki içinde daha fazla ürün varmış algısı yaratıyor ve market rafında ilgili markayı öne çıkarıyor ama sürdürülebilirlik açısından olumsuzdur.

Fazla ambalajlama
Bazen alternatif ambalaj maddeleri yeterince bilinmediği, tasarımcının yetersizliği veya işin yapılışına hakim olunmadığı gibi nedenlerle fazla ambalajlama (overpackaging) yapılmaktadır. Ambalajın yetersizliği de fazlalığı da sürdürülebilir değildir.

Geri dönüşüm kolaylığı
Sürdürülebilirlik açısından bir hususta kullanımdan sonra ambalajın toplanması, parçalarına kolayca ayrılması (kâğıt ve kâğıt dışı malzeme olarak) ve her malzeme cinsinin kendi geri dönüşüm prosesine gönderilmesi gereklidir.

Plastikle lamine edilmiş kâğıtlardan üretilen veya esası kâğıt olmakla üzerine suyla çözünemeyen (yani geri dönüşüm prosesini engelleyen) malzemeyle kaplanmış ambalajlardan tekrar kâğıt üretimi çok sıkıntılıdır. Burada adını yazmamak için plastik-kâğıt-alüminyum kombinasyonundan üretilen içecek/süt ambalajları, diğer kâğıt esaslı ambalajlardan ayrı toplanmadığı ve ayrı proseslere girmediği için kâğıt fabrikalarının baş ağrısıdır.

Geri toplanmama
Bazı ambalaj malzemelerinin geri dönüşüm olsa bile hurdasının para etmemesi, çok yer işgal etmesi veya geri dönüşüm toplayıcılarının alışkanlığı olmadığı için toplanmamaktadır. Strafor tabir edilen ambalaj malzemesi bu konuya çok güzel bir örnektir.
Geri dönüşümcülerin bildiği, topladığı malzemeleri kullanmak sürdürülebilirlik bakımından gereklidir.

Baskı ve renk
Ambalajın baskısı ve renk sayısı ile sürdürülebilirlik ve pazarlama arasında bir denge kurmak gereklidir. Ürünün kolayca dikkat çekebilmesi için renk sayısı arttırılırken, karbon ve su ayak izi de artmaktadır.
Bazı markaların kutularında beyaz kâğıtların kullanımından kaçınmaya çalıştıkları görülüyor. Bu amaçla dışı beyaz olan kutuyu kahverengiye boyamak sürdürülebilir bir çözüm değil, aksine ambalajın karbon ve su ayak izini arttırmaktır.
Benzer şekilde indirim marketlere giden bakliyat kutularının bir kısmı raf ambalajı olarak tasarlanmış, bu doğrultuda rengarenk baskı yapılmış olduğu ama kutunun rafa konulmadığı görülüyor. Dolayısıyla bakliyatı üreten/paketleyen hem kutuya fazla para ödemiş hem de ambalajının sürdürülebilirlikten uzaklaşmasını sağlamış oluyor.

Miktar etkisi
Gereğinden çok sayıda ambalajı satın alıp-yılın sonunda depodan hurdacıya satmak sürdürülebilirlik değildir. Fazla miktarın ambalaj fabrikasındaki üretim prosesi, depoda bekletilmesi günün sonunda satın alırken sağlanan alım fiyatının artmasından başka bir şey değildir.
Miktar, boş ambalajın taşınması, depodaki stok alanı ve tüketim süresi optimize edilirse bir sürdürülebilir çözüm söz konusu olacaktır.

Maliyet etkisi
Ambalajın ilk alım fiyatının düşük olması, sürdürülebilirlikle ilgili değildir. Üretildiği malzemenin geri dönüşümden elde edilmiş olması, kullanıldıktan sonra kolayca geri dönüştürülebilir olması, üretim ve geri dönüşüm prosesinin daha az emisyon yaratması veya daha az su kullanılmasına neden olması çoğu zaman ilk alım fiyatını arttırmaktadır.

Sonuç
Bu yazıda sürdürülebilir ambalaj hazırlamak (tasarım), satın almak ve alternatifiyle kıyaslamak adına aklıma gelenleri yazdım.
Sürdürülebilirliğe inanıyorsanız, dünyayı daha az kirletmek ve daha az su tüketmek amacıyla biraz para harcamayı göze alacaksınız.

Yukarıdaki görüşlerimi destekleyen yazılar:
https://surdur.com/blog/geri-donustugu-dusunulen-ama-donusmeyen-atiklar-nelerdir
https://www.manningrivertimes.com.au/story/8426315/the-cost-benefits-of-switching-to-sustainable-packaging-in-shipping/
https://internetretailing.net/report-hub/deliveryx-packaging-report-2023/ 

Tekrar Kullanılan Kutular

Geçen ay, Omüd yönetim kurulunda oluklu mukavva kutunun tekrar kullanımı (reuse) konusu geçti. Fefco’nun son teknik seminerine katılan üyeler, eskiden geri dönüşüm (recycle) çok konuşulurken bu kez, yerine göre tekrar kullanımın vurgulandığını anlatılar. Yıllardır hep geri dönüşümü vurguladığımız için konu ilginç geldi, araştırdım.

“Tekrar kullanım” araması yapıldığında öne çıkanlar şu şekildedir:

Plastik Kasa ve Kutular

Sert plastik ve plastik oluklu malzemelerden yapılmış; katlanıp-küçülebilen, iç-içe geçebilen veya olduğu gibi geri dönen ambalajlar. Plastik olukludan yapılanlar, genellikle oluklu mukavva kutular gibi yatay hale gelebiliyor.
Plastik olukludan yapılmış ve bulaşık makinesinde yıkanabilen pizza kutusundan, kiralanıp-taşınma sırasında kullanılan kutu servislerine kadar kullanım alanları mevcuttur. En ilginç kullanım alanlarından biri ise online olarak alınan ve iade edilmek istenen ürünlerin, topluca ve plastik kutularla ilgili satıcılara gönderilmesi servisi “Happy Returns” (1) olarak göze çarpıyor. Tüketici iade etmek istediği ürünü, alış veriş merkezindeki Happy Return noktasına getirdiğinde iade tamamlanmış oluyor. Tüketicinin ambalajlamak ve kargoya vermek gibi yüklerden kurtulması sağlandığı gibi satıcı da iade almayı outsource etmiş oluyor.

İkinci Kere Kullanılan Oluklu Mukavva Kutular
Kaynakların ikinci sırasında Salazar Packaging’in bir videosu var. Burada kullanılmış kutunun nasıl tekrar kullanılacağı açıklanıyor. Videoya göre kutunun kulak yapıştırması iki tane çift yönlü bant ile sağlanmış.

Kutu açıldıktan sonra, kulak da açılıyor ve ilkinde aktif olmayan bandın, üzeri açılarak kulak yapıştırılıyor. İlk seferde kutu dışında olan baskılar ikincide kutu içinde kalıyor. Bu çözüm nispeten küçük ve tek dalgalı kutulara uygulanabilir görülüyor.

Çok Kere Kullanmayı Sağlayan Aparatlar

Oluklu mukavva ambalajı tekrar tekrar kullanmayı sağlayan, üstteki resimlerdeki aparatlar, kutunun üst kapaklarını fermuar gibi bir arada tutuyor. Anladığım kadarıyla plastik ve benzeri maddelerden yapılmış olan bu tutucular, üst kapakların bantlanmasına gerek bırakmıyor. Buna ilişkin yine Salazar Packaging’in videosu (3)’dedir. (4) ve (5) numaralı kaynaklarda bu aparatların ne denli faydalı olduğunu açıklayan yazılar var.

Ambalaj Harici Bir Şeyler Dönüştürme Önerileri

Kullanılmış kutuyu, ambalaj harici bir amaçla kullanmaya yönelik çok sayıda kullanım alanından bahsediliyor. Yukarıdaki iki örnekte kitaplık ve oyuncak uçak haline getirilmiş kutular bulunuyor. (6) ve (7) numaralı kaynaklarda ise bunlara benzer tavsiyeleri veriyor. İnternette, gelen Amazon kutularını nasıl değerlendirelim gibilerden çok sayıda (bana göre önemli bölümü kullanışsız) tavsiyeleri bulmak mümkündür.

Kağıt Esaslı Tekrar Kullanılabilen Kutular

Yukarıdaki kutu çeltik saplarından elde edilmiş, gıda temasına uygun (8) ve tek kullanımlık take away kutuları yerine düşünülmüş. Ofisten verilen yemek siparişlerinde kullanılıyor ve üzerindeki barkod vasıtasıyla kime gittiği ve geri gelip-gelmediği takip edilebiliyor. Geri gelenler yıkanıp-tekrar kullanıma sokuluyor.

Tekrar Kullanımın Faydaları ile Ekonomisinden Bahsedenler
Kutuların tekrar kullanılması, maliyet tasarrufu, atıkların toprağa gömülmesine engel olma, yeni hammadde üretilmemesi suretiyle çevreyi koruma ve enerji tasarrufu sağlama gibi dört önemli fayda sağlıyor. (9)
Bazı şirketler, tekrar kullanım konusunu kendilerine iş edinmişler. (www.gearedforgreen.com) Geri alınan ambalajların toplandığı depolarda, ambalajların tasnif edilip-tekrar kullanılabilirliğinin kontrol edildiği ve sisteme geri verildiği modeller geliştirmişler. Önerdikleri çözümlerde plastik ambalajlar öne çıksa da çok güzel maliyet analizleri yapmışlar. (10)

Sonuç Olarak
Tekrar kullanım henüz oturmamış bir kavram gibi duruyor. Çözümler önemli oranda plastik ambalaja dayandırılıyor. Oluklu mukavva kutunun tekrar tekrar kullanılabilmesi için herhalde öncelikle normalden biraz daha mukavemetli ve belki biraz da virjin kağıtlarla üretilmesi gerekiyor.

Kaynaklar:

(1)        https://www.forbes.com/sites/joanverdon/2019/08/27/how-to-reinvent-returns-think-outside-of-the-cardboard-box/#79ada33816d0

(2)        https://www.youtube.com/watch?v=YlXN3vR1TiY&feature=emb_title

(3)        https://www.youtube.com/watch?v=nils2oQJH4k&feature=emb_title

(4)        https://www.mmh.com/article/reuse_corrugated_cardboard_boxes

(5)        https://www.packagingdigest.com/supply-chain/reusable-boxes-save-hvac-controls-manufacturer-106000-2018-03-20

(6)        http://innovations.prattindustries.com/2019/04/11/prepare-for-earth-day-ways-to-reuse-corrugated-boxes/

(7)        https://blog.ecoenclose.com/10-creative-ways-reuse-corrugated-boxes/

(8)        https://www.positive.news/environment/reusable-takeaway-boxes/

(9)        https://sciencing.com/benefits-reuse-4586.html

(10)  http://gearedforgreen.com/2017/07/13/reusing-used-cardboard-boxes-is-not-only-more-sustainable-than-recycling-it-can-be-more-profitable-too/